X
GO
da-DKkl-GL
SIK
Maani nunami uagut kalaallit kineserinngortinniarneqassanngilagut

1. maaji 2019: SIK-p siulittaasuata Jess G. Berthelsenip maajip aallaqqaataani oqalugiaatini taama qulequtserpaa. Uani atuaruk sooq taama qulequtsiinersoq.

Siullermik sulisartut ataqqinartut nunarsuarmi sulisartut ullorsiornitsinni pilluangaa­ritsi, ullorlu manna sulisartut ulluat pingaartittuaannarisiuk, siulittami sulisartuusut sulingaarnermikkut ulloq tamanna pilersinnikuuaat.

Aamma nunatsinni namminersornerulluni oqartussaaneq ulloq manna ukiut 40-t matuma siornatigut eqqunneqarpoq. Tamanna anguneqarpoq angutit pingasut taamanikkut pissutsini atuuttuni sapiingaarlutik siuttuunerisigut. Taakkua eqqaaneqarnerat ataqqinartuuli.

Pingajoqqat taakkua pingajuat maanna suli peqqilluni nunami maani inooqataasoq, ukiorpassuarnilu kiffartuussilluni politikkikkut sulisimasoq, isumaqarpunga aamma imaannaanngitsumik qutsatissaqarfigigipput.

 

Ullumikkut oqalugiaatissanni una qulequtsiuppara: ”Maani nunami uagut kalaallit kineserinngortinniarneqassanngilagut.”

Ukiuni kingullerni takussaaleraluttuinnarput maani nunami allamiut suliartortut, tassanilu immaqa takussaanerpaalerlutik illoraarsoorannguavut. Unali erseqqissaatigila­­ra: Taakkununnga nammineq tikisitatsinnut akeqqersornaveersaassagatta, namminermiuna tikisitavut sulisartoqatigalugillu.

Assuarlissagutta akuersisimasunut assuarlissaagut, suliartortitatsinnuunngitsoq.

SIK-p ukiorpassuit sorsuutigisimavaa sulisartut ilaquttaminnut, meeqqaminnut, piffissaqarnerulernissaat – tamannami aamma paasinarmat politikkikkut pingaartinne­qartoq. Tassami aamma maannakkut meerartaarnermut atatillugu sulinngiffeqarsinnaaneq sivitsortinneqaleraluttuinnarpoq meeqqanngooq pingaartissagatsigit – ta­man­nalu immini ajunngilaq.

SIK-p ukiorpassuit sorsuuteqarnermigut sapaatip-akunneranut nalunaaqquttap-akun­nerini 40-ni sulinissaq angusimavaa, taamatullu aamma sapinngisamik qaangiuttuun­nginnissaq isumaqatigiissutitigut angusimallugu.

Maannakkulli ataasiaannarnata minnerunngitsumik Royal Greenland eqqarsaatiga­lugu tusartarparput kineserit assut nersualaarneqartut – sulerusussusiat sullerissusiallu pillugit, aamma tiimerpassuarni sulerusuttarnerat eqqaaneqartarluni.

Maannalu ersarissumik oqaatigilara: Maani nunami uagut kineserinngortinniarne­qas­sanngilagut!

Kineserit nunaminni nalinginnaasumik ullormut 12 tiimit sulisinneqartarput. Imaanngilaq tamanna nuannarigamikku. Tassami nunaminni inuttut pisinnaatitaaffiit tu­ngaasigut assut killilersorneqarput ulluinnarnilu oqartussaaqataanerat annertuumik killilersugaalluni. Nalinginnaasumillu aamma sivikinnerusumik ullormut sulisinnaa­nissartik anguniartuaraluarpaat meeqqatik piffissaqarfiginerujumallugit.

Maannakkullu misigisimalerpugut SIK-p ukiorpassuarni sorsuutigisimasaa sequtser­niarneqalersoq – avataaningaanniit tikisitsiinnartaleratta "atornerlugas­sat­sinnik", taakkulu nersualaangaartarlutigit suliumatunerannik.

Uagut sulisartut kalaallit taamatut pineqassanngilagut! Meeqqatsinnut piffissaqaru­suppugut – ilaqutariissuseq piffissaqarfigerusupparput – meeqqatsinnik tungiueru­suppugut.

Aamma eqqaamaneqassaaq nunanut avannarlernut sanilliulluta suli ullormut sulisarnerput sivisunerungaatsiarmat. Tassami nunani avannarlerni sapaatip-akunneranut 37 tiimit sulisarput. Taamammat kinguleruteqqavugunaasit.

Uteqqillugu: Uagut maani nunami kineserinngortinniarneqassanngilagut!

Asuliinnaanngitsoq tamanna qulequtsiuppara. Tassami malunnarsigaluttuinnarpoq maani nunami atugarissaartut nalinginnaasumillu sulisartut akornanni qunneq anner­tusigaluttuinnartoq. Taannaannaanngitsoq: Sumiiffiimmiit sumiiffimmut aamma qunneq annertusigaluttuinnarpoq. Tassami kommunerujussuit tamarmik ilungersorput sapinngisamik namminneq kommuniminni inuttaasunik amerlisaaniarlutik, suliffinnik pilersitsiniarlutik, akileraartartut sapinngisamik amerlisarniarlugit.

 

Taamatulli iliornerup tamatta ajorsartissaavaatigut. Tassami inuiannguit taakkuinnaa­­­vugut, kommunerujussuillu ilaanni inuit amerlisimappata taava kommunerujus­suit ilaanni allami inuit ikileriarsimassapput.

Tassanilu isumaqarluinnarpunga Tunu pilliutigineqartoq. Tassami Tasiilami suliffissaa­leqineq amiilaarnaannartumik annertussuseqarpoq, ukiuni kingullerni suliffissaa­leqineq 25 procentini inissisimajuarsimalluni. Aanali amilaarnarnerpaaq: Qa­noq iliuuseqartoqanngilaq. Pilersaartoqartaraluarpoq suliffeqarfinnik pilersitsi­soqarniarluni, tamannali ulloq manna tikillugu iluatsinngisaaannarpoq. Illuatungaatigulli Nummut noorartut amerliartuinnarput, tassanilu tassa allunaasaq kittorarpoq.

Massakkummi takusinnaavarput Nuummi inissaaleqineq annertusiartuinnartoq. Malinnaasinnaannginnerullu kingunerisaanik sanaartornermi akit amiilaarnaannartumut qummut inissittut ilaasortatsinnit akilerneqarsinnaanngilluinnartut takussaa­le­raluttuinnarput – qanorlu iliuuseqartoqanngippat akit qaffakkaluttuinnassapput.

Taamaattumik nunarput tamaat eqqarsaatigalugu pilersaarusiortoqartariaqarluinnar­poq, Nuummut nuttarneq annertusiartuinnassanngippat.

Aanalu tupinnarnerpaaq: Avataaninngaanneersut kineserit il.il qanoq ilillutik pinerpoq inissaqartinneqartuaannarput, nunaqavissullu maani Nuummi ukiut allaat 20-t tikillugit initaarnissaminnut utaqqisariaqartarput?

Inatsisartut pisunut isiginnaaginnarniarunik Nuummullu nuttarneq annertusiartuinnartoq qanoq iliuuseqarfiginianngikkunikku taava amerlanerusunik inissialiortitsinissamut aningaasaliiniarlik Nuummi ilaasortatta akilersinnaasaannik.

Imaanngilarli sinerissap ilaani allani aamma inissaaleqisoqanngitsoq – kisianni illo­qarfimmut Nuummut sanilliullugu inissaaleqineq qujanartumik annikinneruvoq, naak illuatungaatigut sineriassuatsinni inissiarpassuit aamma inoqanngitsut ta­kus­saa­leraluttuinnartut.

Taamaattumillu aamma apererusunnarpoq: Naak Kommuneqarfik Sermersuup Tasiilamut, Paamiunut Qeqertarsuatsiaanullu pilersaarutai? Imatummi isikkoqaleraluttu­innarmat Nuuk kisiat inerisaavigissallugu pilersaarusiortoqartoq.

Taamaammat Tunu, tassa Tasiilaq, puigorluinnarneqartutut isikkoqarpoq. Isumaqarpungalu piffissanngortoq piviusumik maannangaaq iliuuseqartoqarnissaanut – tassa Tasiilami suliffeqarfinnik nutaanik pilersitsisoqarnianngippat tassani suliffissaale­qi­sor­­passuit Kitaani sulisussaaleqiffiusunut suliartortinneqarniarlik, sulisorissallugimmi kineserinit ajukkunnannginnerulluaasarput.

 

Taamaattoq qaamanimininnguamik soorlulusooq takusaqaqqajaalersunga: Tassami soorluuna kiisami Kujataani qanoq pisoqaleraluttualersoq, tassami aamma piffissan­ngorluinnalermat, Kujataanimi suliffissaaleqineq aammattaaq annertuvoq, innuttaa­sullu suliffissaqannginnertik peqqutigalugu illoqarfinnut allanut noraartut takune­qar­sinnaavoq. Tamanna immini ajunngikkaluarpoq, tassa avataaninngaanniit tikisit­siortornermit pitsaanerungaarpoq nunatsinni suliffissaaleqisut nunatta ilaani allani sulisussaaleqiffiusunut suliar­tortarpata. Kisianniuna Kujataani suliffinnik nutaanik pilersitsisoqanngippat nunatta kujataata inuerukkaluttuinnarnissaa ernumanartoq. Taamaammat maannakkut soor­lu Narsami Kuannersuarni saffiugassanik qaqutigoortunik piiaanissaq soorlu piviusun­ngoriartuaalersoq – taamatullu pisoqalernera SIK-p tikilluaqqungaarpaa.

Neriuutigalu uaniippoq: Aammami Kommune Kujalliup tamanna aatsitassarsiortitseqatigiinnut taakkununnga marlunnut pineqartunut atsioqatigiissutigereerpaa, tas­sa nunaqavissunik taakkunani suliffeqarfinni annertunerpaamik atuinissaq. Tassaniillunilu sinerissami suliffissaaleqiffiusuni sulisartoqatitta suliffissaqalersinnaanerat, immaqalu nunarput ataasiunerusoq taamaalilluta takoqqissinnaaleriartussavarput.

Taamaammat isumaqarpunga aamma piffissanngortoq aaliangiutivissallugu Niuernermik Ilinniarfiit tamarmik Qaqortumut nuunneqarnissaat, kiisalu Saviminilerinermut Ilinniarfik Sisimiunut nuullugu, taamattaarlu inulerinermik ilinniartitsineq ta­maat Ilulissanut inissillugu.

Taannaannaanngilaq. Maannakkut Nuummut nuttarneq taamatut ingerlaannassapput sineriassuatsinni naak sulisussavut? Sineriassuatsinni kikkut sulisorissavavut? Aammalu sineriassuatta qanoq inoqarnissaa eqqarsaatersuutigineqarpa?

Piffissanngorsorinarpoq oqariartussalluni sumiiffinni ukunani inerisaaniartugut: Avannaani, Diskobugtimi, Qeqqani, Kujataani, Tunumi.

Tamatummi iliunngikkutta ernummatigaara Nuup pilersaarutini iluatsissagaa, tassalu 2030-mi maani Nuummi inuit 30.000-inngorsimassasut, tassa imaappoq sineriassuat­­­ta sinnerani inuit taamaallaat 25.000-it najugaqalersimassasut – tassami Kalaallit Nunaanni amerliartorata ikiliartoratta.

Taamaammat piffissaagallartillugu nuna tamaat eqqarsaatigalugu maannangaaq pilersaarusiorniarta nunarput tamaat ataatsimut isigalugu. Tamannarpiaq SIK-p Nakkutilliisoqarfiata qanittukkut ataatsimiinnerani siulersuisuunerit nalunaarutaannut naggasiutigalugu oqallisissiarineqarpoq maani nunatsinni inuiaqatigiinnut tamanut tunngatitaq – oqallisissiaq taanna SIK-p nittartagaani atuarneqarsinnaavoq.

Maannakkut akisussaaffe­qan­ngitsuliorpugut sumiiffiit ilaanni sulisussaaleqineq isigin­­ngitsuusaaginnartutut ikkatsigu, minnerunngitsumillu Tunu eqqarsaatigalugu annertunerusumik qanoq iliuuseqartoqanngimmat.

Suliffissaaleqinerup sulisussaaleqinerullu nunarput equtikkaluttuinnarpaa – maannakkullu atugarissaartut sulisartullu akornanni qunneq annertusigaluttuinnarpoq. Tamanna meerartatsinnut imaannaanngitsumik siunissami kingunerlussinnaavoq, tassami meeqqat angajoqqaatik sulinatik angerlarsimaannartut isigiuarunikkit isumaqalissammata inuuneq nalinginnaasoq taamaattussaasoq.

Kiisalu naggataatigut, naak siusinnerusukkut oqaatigereeraluarlugu, isumaqartuarpunga nunatsinni politikkikkut kukkunerit annertunerpaartarileraat mittarfiit tallilerneqarnissaasa ataatsikkorsuaq suliarineqarnissaannik aaliangersimaneq.

Tassami kittaarlugit suliarineqaraluarpata sulisartunut nunaqavissunut amerlanerpaanut sivisunerpaamillu suliffissaqartitsisinnaagaluarput.

Neriuppungalu siunissami taamatut suliassanik annertuunik aaliangiiniarnerni eq­qaa­­mallugulu siunertarineqartuartassasoq manna: Suliani aallartinneqartuni maani nunaqavissut sapinngisamik amerlanerpaat sivisunerpaamik sulisorineqarnissaat.

Kingumullu sulisartut ulluanni pilluangaritsi, ullorsiorluarisilu.

 

Kattuffiup siulittasua
Jess G. Berthelsen